Αρμοδιότητες

Λίγα λόγια για τον Υμηττό

Η λέξη Υμηττός πιθανόν να προέρχεται από την πελασγική λέξη Ούμετ ή Ύμητ, της οποίας η ετυμολογία είναι δύσκολο, αν όχι αδύνατο, να προσδιοριστεί. Κατά μία εκδοχή, σημαίνει «σκληρός», «τραχύς» ή «βραχώδης τόπος».

Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, κυρίως το βόρειο τμήμα του Υμηττού αναφερόταν και ως Τρελός. Για την ονομασία αυτή υπάρχουν διάφορες εκδοχές, με πιο σοβαρές τις εξής:

Μία θεωρία συνδέει το όνομα Υμηττός με τη λέξη θύμος (δηλαδή θυμάρι), η οποία εξελίχθηκε σταδιακά σε θυμέτ – Υμέτ – Υμηττός. Οι αρχαίοι (όπως ο Θεόφραστος) αποκαλούσαν «θύμους» τα φρύγανα που αφθονούσαν στον Υμηττό, τα οποία, με το έντονο άρωμά τους, επηρέαζαν τις μέλισσες που στροβιλίζονταν σαν μεθυσμένες. Από αυτή τη συμπεριφορά των μελισσών προέκυψε και η ονομασία “Τρελός” για το βουνό. Ωστόσο, δεν γίνεται σχετική μνεία στα αρχαία κείμενα για αυτή την εξήγηση.

Μια άλλη θεωρία αναφέρει ότι ο Υμηττός χρησιμοποιούνταν ήδη από την αρχαιότητα ως μετεωρολογικό βαρόμετρο: παρατηρώντας την κορυφή του, οι αρχαίοι μπορούσαν να προβλέπουν τον καιρό (βλ. Θεόφραστος, Περί σημείων, υδάτων και πνευμάτων, Γ 43). Στην κορυφή υπήρχαν βωμοί αφιερωμένοι στον Ομβρίο Δία και τον Προόψιο Απόλλωνα. Όταν όμως οι προβλέψεις δεν επαληθεύονταν λόγω καιρικών ανωμαλιών, το βόρειο τμήμα του Υμηττού ονομάστηκε “Τρελός”, ενώ το νότιο λεγόταν “Μαυροβούνι” – μια εκδοχή που θεωρείται και η πιο πιθανή.

Από γεωλογική άποψη, ο Υμηττός ανήκει στην Αττικοκυκλαδική ζώνη. Τα πετρώματά του είναι μεταμορφωμένα, παλαιά ιζήματα και ξεχωρίζουν για την κρυσταλλικότητά τους. Περιλαμβάνουν ασβεστόλιθους, μαρμαρυγιακούς σχιστόλιθους (όπως ο Αθηναϊκός σχιστόλιθος και ο σχιστόλιθος Καισαριανής) και μάζες μαρμάρου (κατώτερο και ανώτερο μάρμαρο).

Πρόκειται για ένα βουνό με μακραίωνη ιστορία, γεμάτο μονοπάτια, σπήλαια, καθώς και Φράγκικα και Βυζαντινά μοναστήρια που χρονολογούνται από τον 11ο έως και τον 15ο αιώνα.

Στο βόρειο άκρο του Υμηττού, σε υψόμετρο 331 μέτρων, βρίσκεται η Μονή Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου, γνωστή και ως Κυνηγού, που ιδρύθηκε το έτος 1185. Κατά μία εκδοχή, το όνομά της προέρχεται από τον ηγούμενο Βασίλειο Κυνηγό. Η μονή λειτουργούσε και ως διδασκαλείο, στο οποίο διδασκόταν Φιλοσοφία, όπως και στις Μονές Αγίου Ιωάννου και Αστερίου, μετά το κλείσιμο των φιλοσοφικών σχολών της Αθήνας από αυτοκράτορα του Βυζαντίου. Από αυτό πιθανόν προήλθε και η ονομασία “Μονή των Φιλοσόφων”.

Ο Υμηττός θεωρείται, μετά την Ακρόπολη και τον Παρθενώνα, το σήμα κατατεθέν της Αττικής. Απέχει μόλις 4 χιλιόμετρα από την Ομόνοια, έχει μέγιστο ύψος 1.024 μέτρα και εκτείνεται σε μήκος περίπου 20 χιλιομέτρων – από το σημείο όπου τελειώνει η Πεντέλη έως σχεδόν τη θάλασσα, μετά τη Βούλα.

Ο Υμηττός συνδέεται και με την ανάπτυξη της βοτανικής και της οικολογίας στην Ελλάδα, καθώς από τα μέσα του 19ου αιώνα άρχισαν να συλλέγονται και να καταγράφονται πολλά είδη φυτών, αρκετά από τα οποία πήραν επιστημονικά ονόματα με το δεύτερο συνθετικό “hymettia” ή “hymettium”, παραπέμποντας στο βουνό προέλευσής τους.

Ο Υμηττός φιλοξενεί πάνω από 600 είδη φυτών, από τα οποία περίπου 40 είναι ενδημικά της Ελλάδας. Ο φυσικός του πλούτος θεωρείται ισάξιος με αυτόν του Πάρνωνα και του Ελικώνα. Πολλά φυτά προστατεύονται από Προεδρικά Διατάγματα, τη Συνθήκη της Βέρνης και αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Αξιοσημείωτο είναι ότι στον Υμηττό απαντώνται 44 είδη άγριων ορχιδέων, αριθμός που θεωρείται ίσως ο μεγαλύτερος στην Ευρώπη σε σχέση με την έκταση του βουνού. Το φθινόπωρο το τοπίο στολίζεται με κίτρινα κρινάκια, κυκλάμινα και φθινοπωρινούς κρόκους, ενώ την άνοιξη κυριαρχεί η ανθισμένη φύση.

Η χαμηλή ζώνη βλάστησης χαρακτηρίζεται από μεσογειακούς θαμνώνες: πουρνάρια, κουμαριές, φιλίκια, αγριοτσικουδιές, αγριελιές, φρύγανα και βολβώδη φυτά, ανάμεσα σε μεμονωμένα πεύκα. Στην ανώτερη ζώνη, δηλαδή πάνω από τα 700 μέτρα, συναντάμε κυρίως χαμηλή φυτοκάλυψη. Από την πλευρά του Καρέα, της Καισαριανής και του Παπάγου δεσπόζει το μοναδικό αισθητικό δάσος, το οποίο –στο μέτρο που δεν έχει καταστραφεί από φωτιές– παραμένει μοναδικό.

Η πανίδα του βουνού είναι επίσης πλούσια: χελώνες, σκαντζόχοιροι, λαγοί, αλεπούδες, κουνάβια, φίδια, πέρδικες, κοτσύφια, τσαλαπετινοί, νυχτερίδες και πολλά ακόμη είδη πουλιών, αρπακτικών και μη. Πολλά από αυτά είναι μόνιμοι κάτοικοι, ενώ άλλα είναι μεταναστευτικά και βρίσκουν καταφύγιο στις πλαγιές του Υμηττού.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η καταγραφή της χλωρίδας και πανίδας του Υμηττού δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί πλήρως.

Ο Υμηττός αποτελεί ένα μοναδικό φυσικό οικοσύστημα, το οποίο έχει ενταχθεί στο ευρωπαϊκό δίκτυο προστασίας “ΦΥΣΗ 2000” (Natura 2000).